Mô hình thu gom rác nổi trên sông tại Nhật Bản, Hàn Quốc và bài học cho Việt Nam
Rác nổi trên sông không chỉ ảnh hưởng đến cảnh quan mà còn có thể tiếp tục di chuyển ra cửa sông, vùng ven biển và đại dương. Vì vậy, thay vì chỉ xử lý rác sau khi đã trôi ra biển, nhiều quốc gia tập trung chặn và thu gom rác ngay trên hệ thống sông.
Trong bài viết này, hãy cùng SIAM BROTHERS VIỆT NAM tìm hiểu cách Nhật Bản và Hàn Quốc tiếp cận bài toán rác nổi trên sông, từ hệ thống thu gom bằng tàu, hàng rào chắn nổi đến các công nghệ hỗ trợ giám sát và tối ưu thời điểm thu gom. Từ đó, bài viết rút ra những kinh nghiệm có thể tham khảo khi triển khai phao chắn rác tại Việt Nam.
Vì sao cần thu gom rác nổi ngay trên sông?
Một trong những đặc điểm đáng chú ý của rác thải đường thủy là khả năng di chuyển theo dòng nước. Chai nhựa, túi nylon, hộp xốp, cành cây, bèo và nhiều loại vật liệu khác có thể được cuốn từ khu dân cư, khu công nghiệp hoặc khu vực đô thị xuống sông. Khi chưa được thu gom, lượng rác này tiếp tục di chuyển về hạ lưu.
Nhật Bản đã xây dựng hệ thống theo dõi tình trạng rác tại nhiều lưu vực sông. Bộ Đất đai, Hạ tầng, Giao thông và Du lịch Nhật Bản (MLIT) duy trì bản đồ rác trên các sông cấp một, cho thấy quản lý rác sông được xem xét như một phần của công tác quản lý môi trường lưu vực.
Tại Việt Nam, bài toán này đặc biệt đáng quan tâm ở các kênh đô thị, sông nhỏ, hồ điều tiết, khu vực cửa sông và các vùng có hoạt động nuôi trồng thủy sản. Một hệ thống thu gom hiệu quả vì vậy không nên chỉ tập trung vào việc vớt rác, mà cần tính đến vị trí chặn rác, hướng dòng chảy, khả năng tích tụ và phương án lấy rác ra khỏi mặt nước.
Nhật Bản: Kết hợp công trình thu gom và vận hành thường xuyên
Nhật Bản cho thấy một hướng tiếp cận đáng chú ý: không phụ thuộc vào một thiết bị duy nhất. Tùy đặc điểm dòng sông, hệ thống có thể kết hợp hàng rào tập trung rác, thiết bị thu gom cố định và tàu vệ sinh mặt nước.
Một ví dụ tiêu biểu là Gomi Catcher trên sông Horikawa tại Nagoya. Công trình bắt đầu vận hành từ năm 2006 và sử dụng chính sự thay đổi mực nước, dòng chảy và thủy triều để đưa rác nổi về khu vực thu gom. Rác được tập trung bởi hàng rào chắn, sau đó đi vào giỏ thu gom và được định kỳ đưa lên xử lý.
Tại Tokyo, hoạt động vệ sinh mặt nước cũng được thực hiện bằng nhiều loại tàu khác nhau. Các phương tiện này thu gom những vật thể như cành cây, chai nhựa và hộp đựng thực phẩm trên nhiều tuyến sông trong khu vực đô thị.
Điểm đáng chú ý ở đây là hệ thống thu gom rác không chỉ là một sản phẩm, mà là sự kết hợp giữa thiết kế công trình, dòng chảy, thiết bị thu gom và lịch vận hành.
Tham khảo thêm Phao Chắn Rác: Giải Pháp Bảo Vệ Môi Trường Nước Cho Khu Du Lịch, Hồ Cảnh Quan Và Thủy Điện
Hàn Quốc: Chuyển từ chắn rác sang thu gom có dữ liệu hỗ trợ
Hàn Quốc đang phát triển một hướng tiếp cận mang tính công nghệ hơn. Một ví dụ đáng chú ý là hệ thống floating trash interceptor được nghiên cứu và triển khai tại suối Yugu, Gongju, tỉnh Chungcheongnam-do.
Theo Viện Kỹ thuật Xây dựng và Công nghệ Hàn Quốc (KICT), một cơ sở interceptor đã được đưa vào vận hành từ tháng 5/2023. Hệ thống kết hợp thiết bị chắn và thu gom rác với hệ thống giám sát, trong đó dữ liệu hình ảnh được sử dụng để phân tích lượng và thành phần rác nổi nhằm hỗ trợ xác định thời điểm thu gom.
Điều này tạo ra một thay đổi quan trọng trong tư duy vận hành. Thay vì quy định cứng rằng “cứ đến một thời điểm nhất định thì thu gom”, dữ liệu thực tế về lượng rác có thể được sử dụng để hỗ trợ quyết định.
Các nghiên cứu tại Hàn Quốc cũng tập trung vào bài toán chi phí bảo trì và lịch thu gom rác tại floating barrier. Một nghiên cứu năm 2024 đề xuất sử dụng dữ liệu hình ảnh và mô phỏng để tối ưu lịch thu gom, qua đó giảm chi phí so với phương thức thu gom tuần tự truyền thống.
Phao chắn rác đóng vai trò gì trong mô hình thu gom?
Trong một mô hình thu gom rác nổi, phao chắn rác có thể đảm nhiệm vai trò “điểm chặn” đầu tiên. Thay vì để rác phân tán trên toàn bộ mặt nước, hệ thống phao được bố trí theo hướng phù hợp với dòng chảy để dẫn rác về một khu vực nhất định.
Có thể hình dung quy trình cơ bản:
Dòng nước → phao chắn → rác tập trung → nhân công/thiết bị thu gom → phân loại → xử lý.
Tại Hàn Quốc, các hệ thống barrier được nghiên cứu theo hướng ngăn rác nổi từ sông tiếp tục đi ra biển. Một số giải pháp sử dụng phao nổi kết hợp màn chắn bên dưới để tăng khả năng giữ các loại rác trôi trên hoặc gần mặt nước.
Với Việt Nam, đây là hướng có thể tham khảo cho các vị trí như cửa xả, kênh thoát nước, hồ điều hòa, sông nội đô, khu vực hạ lưu hoặc những nơi thường xuyên xuất hiện rác nổi sau mưa lớn.
Bài học nào từ Nhật Bản và Hàn Quốc phù hợp với Việt Nam?
Điểm quan trọng nhất không nằm ở việc sao chép nguyên mẫu công nghệ của Nhật Bản hay Hàn Quốc. Điều cần học hỏi là cách xây dựng một hệ thống quản lý rác theo dòng chảy.
Thứ nhất, cần xác định vị trí rác thường xuyên tập trung. Không phải vị trí nào trên sông cũng phù hợp để đặt phao chắn.
Thứ hai, cần tính đến điều kiện thủy văn. Mực nước, vận tốc dòng chảy, thủy triều, mùa mưa và lượng rác sau các đợt thời tiết cực đoan đều ảnh hưởng đến hiệu quả của hệ thống.
Thứ ba, phao chắn chỉ là một phần của quy trình. Nếu không có phương án lấy rác, vận chuyển và xử lý phía sau, rác có thể tiếp tục tích tụ và làm giảm hiệu quả của công trình.
Cuối cùng, nên hướng tới mô hình chặn – tập trung – thu gom – giám sát – xử lý, thay vì chỉ đơn thuần lắp đặt một hàng phao.
Phao chắn rác HDPE có thể ứng dụng như thế nào tại Việt Nam?
Phao chắn rác HDPE có thể được thiết kế theo từng điều kiện công trình. Với vật liệu HDPE, hệ thống có thể được cấu hình thành các module nổi, kết nối thành chiều dài phù hợp và bố trí theo mặt bằng thực tế.
Một hệ thống có thể kết hợp với lưới chắn bên dưới nhằm tăng khả năng giữ rác, đồng thời bố trí góc dẫn hướng để đưa rác về một khu vực thu gom thuận tiện.
Đặc biệt, thiết kế cần chú ý đến khả năng tháo lắp, kiểm tra và thay thế các bộ phận khi cần thiết. Đây là yếu tố quan trọng vì hệ thống chắn rác thường xuyên tiếp xúc với nước, bùn, rác hữu cơ, rác nhựa và các tác động cơ học từ dòng chảy.
Đối với mỗi dự án, việc lựa chọn kích thước phao, chiều dài tuyến chắn, hệ thống neo và phương án thu gom nên được tính toán dựa trên điều kiện thực tế thay vì sử dụng một cấu hình cố định cho mọi công trình.
Câu hỏi thường gặp về mô hình thu gom rác nổi trên sông
Mô hình thu gom rác nổi trên sông tại Nhật Bản, Hàn Quốc là gì?
Đây là mô hình sử dụng nhiều giải pháp kết hợp như hàng rào chắn nổi, công trình tập trung rác, tàu thu gom và hệ thống giám sát. Mục tiêu là giữ rác trên sông trước khi chúng tiếp tục di chuyển xuống hạ lưu hoặc ra biển. Nhật Bản có các công trình thu gom cố định và tàu vệ sinh mặt nước, trong khi Hàn Quốc đang phát triển thêm các interceptor có hệ thống giám sát và phân tích dữ liệu.
Phao chắn rác có thể thay thế hoàn toàn việc vớt rác không?
Không. Phao chắn chủ yếu giúp ngăn, giữ và tập trung rác. Sau đó vẫn cần nhân công hoặc thiết bị để đưa rác ra khỏi mặt nước và xử lý.
Việt Nam có thể áp dụng mô hình này không?
Có, nhưng cần điều chỉnh theo từng địa điểm. Dòng chảy, mực nước, lượng rác, mùa mưa, thủy triều và điều kiện neo giữ đều cần được khảo sát trước khi thiết kế.
Floating trash barrier là gì?
Floating trash barrier là hệ thống chắn rác nổi trên mặt nước, thường được bố trí để chặn hoặc dẫn hướng rác nổi về khu vực thu gom.
Làm thế nào để tăng hiệu quả của hệ thống chắn rác?
Cần kết hợp thiết kế phao phù hợp, hệ thống neo ổn định, vị trí lắp đặt hợp lý và lịch thu gom phù hợp với lượng rác thực tế. Với các dự án lớn, có thể bổ sung camera hoặc hệ thống giám sát để hỗ trợ quản lý.
Từ kinh nghiệm quốc tế đến giải pháp phù hợp cho Việt Nam
Nhật Bản và Hàn Quốc cho thấy một nguyên tắc quan trọng: rác nổi nên được kiểm soát càng sớm càng tốt trên hành trình của chúng theo dòng nước. Công nghệ có thể khác nhau, nhưng mục tiêu chung vẫn là giảm lượng rác tiếp tục trôi xuống hạ lưu và ra biển.
Đối với Việt Nam, phao chắn rác có thể trở thành một thành phần trong hệ thống quản lý rác trên sông, đặc biệt khi được kết hợp với phương án thu gom và bảo trì phù hợp.
Nếu doanh nghiệp hoặc chủ đầu tư đang tìm hiểu giải pháp phao chắn rác HDPE, hệ thống chắn rác nổi hoặc giải pháp thu gom rác trên mặt nước, có thể tham khảo thêm tại SIAM BROTHERS VIỆT NAM để tìm hiểu các giải pháp phù hợp với điều kiện công trình.
Nguồn: SIAM Brothers Việt Nam
Liên hệ với chúng tôi qua:
Địa chỉ: Tầng 5 tòa nhà VRG Building, 177 Hai Bà Trưng, Quận 3, TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam.
Điện thoại: 028 39 912 889
Hotline: 1800 6129 (miễn phí cước gọi)
Facebook: fb.com/siambrothersvn
Email: info@sbg.vn
Youtube: youtube.com/@siambrothersvietnam1728
OA Zalo: zalo.me/1402339229697925373
Ứng dụng SBVN ID:
CHPlay: https://bit.ly/SBVNID-Android
Appstore: https://bit.ly/SBVNID-iOS
Comments